Holenderskie poldery w Polsce
Prawdopodobnie już w XV wieku przybywali na polskie ziemie osadnicy z Holandii. Holendrzy najlepiej potrafili osuszać mokradła i tworzyć z nich najżyźniejsze pola uprawne. Sami pochodzili z delty Renu więc delta Wisły była logicznym miejscem holenderskiego osadnictwa przez wieki.
![Osuszanie Żuław](/sites/default/files/2024-03/Osuszanie-Zulawy-Holendrzy.jpg)
Holenderskie osadnictwo
Już w XII wieku holenderscy rolnicy przenosili się do słabo poznanych regionów północnych Niemiec, zwerbowani przez lokalnych władców, zwabieni dobrymi perspektywami nowego życia. Tam budowali groble (wały) rzek, osuszali bagna i przekształcali nieużytki w żyzne pola. Przykładowo w 1113 roku książę-biskup Bremy zawarł porozumienie z Holendrami z nowo zagospodarowanego obszaru torfowiskowego w pobliżu Lejdy w sprawie zagospodarowania podmokłych terenów w dolinie rzeki Wezery. W XVI wieku przyczyną opuszczenia tych terenów przez holenderskich rolników były głównie panujące wówczas prześladowania religijne. Również w tym czasie "heretycy" przenieśli się dalej na wschód, do Prus, Polski, a później do Rosji, gdzie założyli nowe osady, gdzie spory religijne między katolikami i protestantami nie grały tak wielkiej roli.
![Mapa Żuław 1945](/sites/default/files/2024-03/Mapa-Zulawy-1945.jpg)
Na początku XVI w., po kilku wojnach, w Prusach zawarto pokój i stały się one polską własnością. Aby spustoszony i słabo zaludniony obszar Delty Wisły ponownie rozkwitł, konieczne było przyciągnięcie nowych osadników. Kolonizacja nie była w tych regionach niczym nowym, ponieważ wielu przybyszów osiedliło się już na terenach ówczesnych Prus w XIII i XIV wieku. Dotyczyło to wielu Holendrów, zwłaszcza Flamandów i Holendrów. Dowodem na to jest kilka starych nazw miejscowości, w tym Pruskiej Holandii (Pruisisch-Hollandt), którym do 1945 r. określano region w Prusach Wschodnich zdominowany przez Holendrów. Jest bardzo prawdopodobne, że Holendrzy już wtedy także podlegali germanizacji Prus.
![Pasłek - Pruska Holandia](/sites/default/files/2024-03/Paslek-1910-2009.jpg)
Delta Wisły była jednym z najżyźniejszych regionów Polski, ale przez większą część roku była zalewana, jeśli nie zapewniono odpowiednich wałów i odwodnienia. Około 1525 roku podjęto wysiłki aby zachęcać i sprzyjać imigracji holenderskich rolników, o których mówiono, że są mistrzami w budowie wałów i kanałów. Holendrom, którzy się tu osiedlili, udało się ulepszyć nisko położone, bagniste tereny i w ten sposób zyskali przychylność swoich władców. Swoje zadowolenie z tych kolonistów wyrażali także wielokrotnie królowie polscy. Ich sukces wynikał prawdopodobnie głównie z wprowadzenia nieznanego wówczas na tamtych terenach młyna wodnego. Można to wywnioskować z kontraktu z 1578 roku, który wspomina o przebudowie młyna wodnego. Ponadto w 1558 roku panującemu władcy Prus Wschodnich zalecono budowę młynów wodnych na wzór młynów, które Holendrzy zbudowali w pobliżu pewnej wsi w Prusach Polskich. Stworzyło to typowy holenderski krajobraz polderów w delcie Wisły. Żuławy nadal przypominają miejscami Holandię, mimo że młyny już tam zniknęły.
![Zdjęcia Żuław 1936 r.](/sites/default/files/2024-03/Zulawy-holenderskie-1936.jpg)
Na przestrzeni XVII i XVIII w. wpływy holenderskie rozprzestrzeniły się w dolnym biegu Wisły, gdzie powstał cały szereg osad holenderskich. Wpływ Holendrów na terenie dzisiejszej Polski nie ograniczał się do gospodarki wodnej, ale oznaczał także wprowadzenie wiatraka do mielenia zboża. W okolicach Gdańska młyny tego typu nazywano „holendrami”. To wszystko zniknęło po roku 1945.
- Ci "heretycy" ścigani przez hiszpańską (papieską) inkwizycję osiedlali się m.in. na Żuławach od końca XVI wieku. Długo mówili własnym językiem, tzw. "plautdietsch" - niemiecko-holenderski dialektem Menonitów.
![Pasłęk Holenderski](/sites/default/files/2024-03/Paslek-Pruska-Holandia.jpg)
Na zdjęciu powyżej tablica na ratuszu w Pasłęku z łacińskim tekstem upamiętniającym batawskich heretyków; holenderskich uchodźców którzy tam znaleźli schronienie, to miasto budowali i nazwali Pruską Holandią.
Zdarzyło się, że gdy w roku 1944 amerykańscy żołnierze wyzwalający Holandię słyszeli z piwnicy wołanie ukrywających się ludzi "niet schieten" - to dla pewności wrzucali granat ponieważ dla Amerykanina nie ma różnicy między niemieckim "nicht schießen" i holenderskim "niet schieten". Gdy rosyjscy żołnierze w 1944 a następnie polscy osadnicy po 1945 roku wkraczali do Prus Wschodnich nie robiło im żadnej różnicy kto lub co było szwabskie, pruskie lub niderlandzkie na tych ziemiach.
Najczęściej malutkie detale decydują o największych historycznych wydarzeniach.
![Holenderskie pamiątki na Żyławach.](/sites/default/files/2024-03/Pruska-Holandia-Zulawy.jpg)
Może były wyjątki historyków którzy rozróżniali groby holenderskich menonitów lub zamków templariuszy od pruskich, ale dla przeciętnego polskiego osadnika na Ziemiach Zachodni nie robiło żadnej różnicy czy ten gotycki zamek z czerwonej cegły był szwabski, krzyżacki lub niderlandzki. Założę się, że nawet dzisiaj dla przeciętnego Polaka słowa "niemieckie, pruskie, szwabskie, krzyżackie" maja ten sam negatywny oddźwięk i Krzyżacy kojarzą nam się prędzej z niemieckim faszyzmem niż z wprowadzaniem chrześcijaństwa i cywilizacji na ziemiach Polskich. Dołączając do tych słów "niderlandzkie" mam na myśli jedynie to, że kulturowo i językowo trudno nam było zauważyć różnicę między Holendrem i Niemcem w Elblągu, Pasłęku i Gdańsku. Tym bardziej, że Holendrzy się także germanizowali żyjąc wśród Niemców.
Od XIV wieku holenderscy osadnicy osuszyli w delcie Wisły łącznie 171 tys. ha niezwykle żyznych gruntów rolnych.
Przeczytaj także: