Pieter Lastman - nauczyciel Rembrandta

Lastman wysławił się malarstwem scen historycznych, mitologicznych lub biblijnych. Malarz był typowym mistrzem baroku inspirowanym przez m.in. Caravaggio. Rembrandt podziwiał go za zdolność umiejętnego rozkładania akcentów na postaciach i ich trafnym położeniu w planie.

• Ojcem Pietera Lastmana (1583-1633) był urzędnik magistratu który stracił prace ponieważ pozostał katolikiem w czasach kiedy katolicyzm już nie był "po linii" w coraz bardziej protestanckich Niderlandach. 

W twórczości wielu flamandzkich i holenderskich malarzy "Złotego Wieku" odbijał się renesansowy i protestancki duch czasu. Reformatorska rewolucja religijna tego okresu wymagała innych tematów. Wyobrażam sobie jakie dylematy mógł mieć malarz żyjący z obrazów religijnych w czasach gdy to właśnie otaczający świat odwrócił się od tych obrazów i postrzegał obrazy z wizerunkami świętych jako bluźnierstwo skierowane przeciwko pierwszemu przykazaniu Boga.

Lastman, podobnie jak większość malarzy niderlandzkich, podróżował po Włoszech inspirując się włoskim renesansem i podpatrując warsztat Veronese i Caravaggio i po powrocie uważany był w Amsterdamie za znawcę włoskiej sztuki.

Do amsterdamskiej pracowni Lastmana przybyli z Lejdy młody Rembrandt jego rówieśnik Jan Lievens - pobierać nauki malarskie.

Dwóch uczniów - dwóch konkurentów

Obaj uczniowie Lastmana; Lievens i Rembrandt mieli bardzo podobny życiorys. Byli rówieśnikami z Lejdy, obaj przenieśli się do Amsterdamu i razem uczyli malarstwa i Lesmana. Byli przyjaciółmi ale też konkurentami. 

Jan Lievens

W wieku 10 lat pojechał Lievens do Amsterdamu uczyć się 4 lata malarstwa u Lastmana. Po nim na nauki do Lastmana pojechał Rembrandt. Po powrocie z Amsterdamu obaj malarze mieli przez 5 lat wspólną pracownie malarską w Lejdzie. Ich ambicja, początkowe motywy i styl pokazują silne podobieństwa i wzajemny wpływ.

W roku 1660 najznamienitsi malarze, wśród nich Lievens i Rembrandt, otrzymali zamówienie na wykonanie olbrzymich (5,5 x 5,5 m) obrazów mających zdobić nowy ratusz Amsterdamu. Projekt obrazu Rembrandta odrzucono gdy obraz Lievensa wisi tam do dzisiaj.

Podobnie jak Rembrandt, także Lievens żył bardzo rozrzutnie. Tymczasem w roku 1672 Holandia przeżywała tzw. "Katastrofalny Rok" - rozpoczęły się wojny z wszystkimi sąsiadami; rynek sztuki zupełnie się zawalił. Lievens na koniec swego życia popadł w wielkie finansowe kłopoty.

Dlaczego jednak Rembrandt?

W XIX wieku zaczął rodzić się w Europie nacjonalizm. Nagle kraje potrzebowały własnych symboli tożsamości narodowej; flag, herbów, hymnów i bohaterów. W roku 1830 Belgia odłączyła się od Niderlandów. Oba nowe kraje szukały symboli. Belgowie postawili na cokole Rubensa a Holendrzy Rembrandta. 

Podobnie w Polsce pomnik Kopernika stanął w 1830, Mickiewicza w 1898.

W jakimś sensie ten XIX-wieczny nacjonalizm dał początek światowej popularności holenderskiego Rembrandta. Gdyby nie polityka, być może najsłynniejszym holenderskim malarzem byłby Lievens lub Vermeer?