żydzi Amsterdam historia handel

Żydowska historia Amsterdamu

Były czasy, że holenderscy uchodźcy religijni (protestanci) osiedlali się w Polsce. Podobnie Żydzi osiedlali się w Amsterdamie.  Ci żydowscy uchodźcy - z Portugali, ale także z Polski - znakomicie przyłożyli się do rozkwitu miasta i Holandii.

Uchodźcy z Iberii

Półwysep Iberyjski był przez wieki pod panowaniem muzułmańskich Maurów (711-1492). Arabowie, Hiszpanie i Żydzi żyli w tym kraju zgodnie.

W momencie gdy Katolicy z północy podbili ten kraj, wyparli Maurów i zaczęli także (od 1492) prześladować Żydów. Wielu z nich uciekło do Portugalii (skąd np. pochodził Spinoza) ale z czasem i tam katolicka inkwizycja zaczęła prześladować wszystkich innowierców więc i Żydów. Niektórzy się przechrzcili, inni trafili na stos inkwizycji, reszta uciekła do Holandii.

Strajk Amsterdamczyków w proteście przeciw deportacji Żydów z ich miasta.

Sprawiedliwi wśród narodów

Ze 140 tys. holenderskich Żydów deportowano 107 tys. do obozów zagłady w Polsce. Po wojnie wróciło 5200 do Holandii. 16 tys. przeżyło w ukryciu. Aż 75% wojny nie przeżyło - największy procent w stosunku do liczby mieszkańców z wszystkich krajów Europy.

Dopiero w roku 2000 holenderski rząd przeprosił oficjalnie społeczność żydowską za brak jakichkolwiek działań, podczas II wojny światowej, aby ratować swoich żydowskich obywateli. Mimo tego holenderscy obywatele posiadają (w stosunku do ilości mieszkańców) najwięcej (5778) odznaczeń Jad Waszem - Instytutu Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu w Jerozolimie (Polska 6992). Holandia ma także dzisiaj wyśmienite relacje z Izraelem i z Żydami w własnym kraju jak i na świecie.

Kolorowane archiwalne widoki żydowskiej dzielnicy Amsterdamu z 1925 r.

Żydowski Amsterdam dzisiaj

W Holandii żyje obecnie ok. 40 tys. Żydów, z czego większość w Amsterdamie.

Żydzi odbili bardzo mocne piętno na historii tego miasta, kto wie, czy w ogóle to miasto urosłoby do tak znaczącej pozycji w Europie gdyby nie rola żydowskich kupców i ludzi nauki i kultury. Po wojnie wielu burmistrzów tego miasta było Żydami jak Ivo Samkalden, Wim Polak, Van Thijn i Job Cohen. Wielu polskich Żydów w Holandii nosiło nazwisko z kraju pochodzenia jak Wim Polak. 

Nazwiska: Krasnapolsky i Tuschinski - oba znamienitych Amsterdamczyków pochodzących z dawnej Polski - są nadal obecne w tym mieście jako hotel i kino w sercu miasta.

Dzielnica żydowska (Jodenbuurt) mieściła się we wschodniej części centrum miasta i dalej na południowy-wschód od centrum (dzielnice De Pijp, de Watergraafsmeer, Transvaalbuurt, de Rivierenbuurt). Główną ulicą jest Jodenbreestraat gdzie mieszkał Rembrandt i Baruch Spinoza. Znajdują się tam dwie synagogi i oczywiście słynna szlifiernia diamentów (Gassan Diamonds).

Żydowską dzielnicę łączy z centrum miasta Niebieski Most (Bluawbrug) i w przysłowiu jidisz człowiek nie pozbędzie się swojego pochodzenia nawet gdy przejdzie Niebieski Most.

Przeczytaj także: