Amsterdamskie kamienice

Dlaczego Amsterdamskie kamienice są takie jakie są?

Typowa kamienica składa się kolejno, od dołu z:

Suteryny (nieco pod poziomem ulicy).
Bel-etage czyli głównego piętra z drzwiami frontowymi, po schodkach, z salonem.
wysoki Bel-etage mógł zawierać jeszcze półpięterko: entresol (antresola).
kondygnacja sypialń.
Strych czyli zolder.
na samym czubku vliering, czyli rupieciarnia, ostatnia, najwęższa część strychu.

amsterdamska kamienica — Kamienice charakteryzują się bardzo stromymi, wąskimi schodami i są dość głębokie (ok. 10 m głębokości)

Woda dyktowała styl

W zeszłych wiekach nie było wiele zabezpieczeń przeciwpowodziowych, więc Amsterdam mogła zalewać woda, podobnie jak to się dzisiaj jeszcze dzieje z Wenecją. Dlatego też wysoki reprezentacyjny salon znajduje się wyżej, na półpiętrze (bel-etage). Pamiętać należy, że te kamienice w sercu miasta nazywało się pałacami i takimi one były, pełne przepychu zbudowane za fortuny z handlu międzynarodowego.

Kamienice holenderskie — Holenderskie kamienice w Gdańsku niewiele się różniły od tych z Amsterdamu i innych miast portowych Niderlandów.

Parcela budowlana

W Amsterdamie parcele budowlane były wąskie, tak aby każdy dom (kamienica) mógł stać przy ulicy. Standardowa parcela budowlana miała 26 stóp (7,35 m - amsterdamska stopa wynosiła 28,13 cm). „Podwójny dom” budowany był na dwóch standardowych działkach. Kamienica podwójnej szerokości (szerokości 50-60 stóp, 14-16 m) jest stosunkowo rzadka: większość domów to były „domy pojedyncze” (25-30 stóp, 7-8 m). Standardowy dom nad kanałem w Amsterdamie ma trzy rzędy (osie) okien, podczas gdy dom podwójny ma pięć rzędów okien, dzięki czemu wejście można umieścić symetrycznie, pośrodku kamienicy. Należy jednak zaznaczyć, że już podczas licytacji działek budowlanych w XVII wieku dochodziło do wymiany i przebudowy gruntów, co oznacza, że istnieje wiele wyjątków od normy. Wiele amsterdamskich kamienic, pochodzących głównie z XVII wieku, podwyższono i zmodernizowano wiek później.

Tego typu kamienice zobaczyć możemy m.in. także w Nowym Jorku i w częściowo rekonstruowanym Gdańsku.

Amsterdamskie kamienice mają wysokie wejście.

Dlaczego kamienice stoją krzywo?

Pierwszym z powodów jest fakt, że Amsterdam był pierwotnie grzęzawiskiem i wszystkie domy budowane były na fundamencie z dębowych pali, które przez ostatnie 400 lat czasami osiadają. Po drugie, dawniej domy były drewniane i często budowane "z pochyłem". Później władze miasta, ze względu na pożary, zmuszały do budowy z cegły, ale cegła byłą droga, więć często tylko fasada byłą ceglana co tym łatwiej przechylała dom do ulicy. Ten przechył ma jeszcze jedną zaletę, że łatwiej było wciągać po linie meble na wyższe piętra, gdyż schody były zbyt wąskie.

FASADY AMSTERDAMSKICH KAMIENIC — Typowe fasady amsterdamskich kamienic typu schodkowego (trapgevel) lub szyjkowego (halsgevel).

Schodkowa i szyjkowa fasada

Większość typowych holenderskich kamienic zaopatrzona jest w tzw. trapgevel (fasada schodkowa) lub halsgevel (fasada szyjkowa). Mokry i deszczowy klimat nadmorski zmuszał do budowy stromych dachów. Szpiczasty front domu wyglądał biednie i nie należał do najpiękniejszych w oczach ówczesnych zamożnych kupców. Fasada schodkowa była droższa ale i ładniejsza. Na tych schodkach można było zamieszczać różne ozdobne ornamenty.

Fasada schodkowa to stary, tradycyjny szczyt kamienicy, zwężający się schodkowo ku górze. Stopnie te są często pokryte płytami z naturalnego kamienia, aby zapobiec przesiąkaniu deszczówki. Szczyt schodkowy jest szeroko stosowany w Holandii, Belgii, Niemczech, Anglii, a czasami we Francji – krajach, gdzie wilgotny klimat wymaga stromych dachów, na których optymalnie sprawdzają się dachówki. Najstarsze znane fasady schodkowe pochodzą z XII i XIII wieku i zostały zbudowane w stylu romańskim.

kamienice Amsterdamu i Antwerpii — Wyżej kamienice Amsterdamu a poniżej na rynku w Antwerpii

Fasada szyjkowa to ceglana fasada wąskiego domu (o trzech, a czasem tylko dwóch oknach szerokości) z dwoma prostymi narożnikami u góry, które są wypełnione piaskowcowymi ornamentami, tzw. pazurami. Klasycyzm holenderski doprowadził do rozwoju szczytu szyjkowego, ponieważ aby spiczasty dach nie wystawał ponad fasadę. Większość szczytów szyjkowych powstała w pierwszej połowie XVIII wieku. Szczyt szyjkowy przetrwał okres klasycyzmu niderlandzkiego, ponieważ styl Ludwika XIV bardzo dobrze pasuje do szczytu szyjkowego.