Kuchnia holenderska

Dlatego dziwi mnie częste narzekanie Polonusów żyjących tak licznie w Holandii na "ich" kuchnię (czyli holenderską) - kiedy tak naprawdę niewiele się ona różni od polskiej. W obu krajach ludzie jedzą pizzę, makaron, sushi i kebab, ale nawet ta stara tradycyjna kuchnia jest taka sama jak była w Polsce: kotlet, kartofle i warzywko. Dobry stamppot też każdemu Polakowi smakuje. Podejrzewam, że ci narzekający nigdy nie jedli klasycznego holenderskiego obiadu.

Znałem młodą polską dziewczynę, co to wyszła za mąż za Włocha, mieszkała w pięknym Rzymie, jadała zapewne tylko fantastyczne pasta's i pizza's ale... cierpiała strasznie... właśnie z powodu włoskiej kuchni. Brzydziła się tym italiańskim żarciem a już najgorzej nie cierpiała jak w niedzielę szli do teściowej i ta im serwowała Prosciutto di Parma z melonem. Obrzydliwość!

Kuchnia włoska ma źródła w biedzie. Kuchnia biedoty stała się kuchnią narodową. Generalnie składa się z mąki, oliwy i drobnych dodatków smakowych. Kuchnia Francuska natomiast odwrotnie; kuchnia arystokracji stała się kuchnią narodową. Holendrzy z natury nigdy nie przykładali dużej wagi do jedzenia, bo mieli go od XVI wieku pod dostatkiem (m.in. handel gdańskim zbożem). Współczesny wizerunek typowych holenderskich potraw ziemniaczanych, tłuczonych kartofli z marchwią (stamppot) jest stosunkowo młody. Kartofle są dość nowym produktem w Europie i rozpowszechniły się w Holandii i Niemczech dopiero w XIX wieku a w carskiej Polsce jeszcze trochę później. Holendrzy tak jak i Polacy zapomnieli już co jedli zanim zaczęli uprawiać ziemniaki.

Tradycyjne potrawy jednogarnkowe

Bardzo popularne są tzw. potrawy jednogarnkowe; proste i tanie wywodzące się z kuchni chłopskiej.

Stamppot - (tłuczony garnek) ziemniaki ugotowane z innymi warzywami, stłuczone na puree podawane najczęściej z mocno zesmażonym boczkiem. Zimą bardzo popularny jest boerenkool stamppot, czyli ziemniaki ugotowane z jarmużem i wędzoną holenderską kiełbasą rookworst. Endywia (andijvie stamppot), szpinak i kapusta kiszona (zuurkool).

Hiszpańska armia oblegająca przez rok Lejdę (1574) jadła to co było pod ręką: marchew z cebulą i ziemniakami. Ta potrawa stała się holenderskim "hutspot" - czyli kulinarną zemstą Hiszpanów. Sycylijczycy mówią: "zemsta to danie, które najlepiej smakuje na zimno".

Hutspot - (garnek bałagan) pure z rozgotowanych ziemniaków, marchwi i cebuli najchętniej jedzony z klapstuk (duszony szponder wołowy).
Hete bliksem - (holenderska parzybroda) pure z rozgotowanych ziemniaków, cebuli, jabłek i gruszek
Erwtensoep (także snert) - gęsta zupa grochowa z zielonego, łuskanego grochu gotowana tylko zimą.
Bruine bonensoep - zupa z brązowej fasoli.
W krótkim sezonie wiosennym na holenderskich stołach królują szparagi (asperges) - najcenniejsze i uwielbiane warzywo w tym kraju.

4P = Patat (frytki), Pannenkoeken (naleśniki), Pizza i Pasta (Pesto) - to cztery potrawy które lubią dzieci i nie tylko dzieci (przynajmniej w Holandii)

Frytki

Frytki to oddzielny rozdział kuchni holenderskiej któremu poświeciłem oddzielne artykuły: Frytki i Najlepsze frytki na świecie.

Frytki (zwane częściej patat) to jest przysmak dobry na każdą okazję i jedzone na obiad, podwieczorek i kolacje. Frytki tylko z solą lub polane majonezem, ketchupem, z cebulą a nawet sosem orzechowym (sos saté lub pindasaus). Do tego pasuje następny holenderski przysmak z frytkownicy - kiełbaska frikandel lub krokiet ziemniaczany.

Naleśniki

Naleśniki to niemal narodowa potrawa Holendrów. Z czym oni jedzą naleśniki?
No dosłownie ze wszystkim: z cukrem (w wielu gatunkach), dżemem, syropem (w wielu gatunkach), boczkiem (i syropem), z jabłkiem (i syropem), z serem, szpinakiem, z rodzynkami, z cebulą i bekonem, powidłami, musem jabłkowym, nutellą, pindakaas, łososiem, bananem, miodem, pieczarkami i cukrem pudrem. Na pewno wiele ominąłem.

Mięso

Co prawda wieprzowina jest ze względu na swą taniość popularna i filet kurzy łatwy i szybki ale Holender zdecydowanie najbardziej lubi wołowinę. Typowe mięsa:
Draadjesvlees - (dosłownie włókniste mięso) duszona wołowina.
Klapstuk - duszony szponder wołowy.
Hachee - holenderski gulasz.
Krabbetje - żeberka.
Smażone plastry boczku (speklappen) i kotlety mielone (gehaktballen) na holenderski sposób, są także bardzo popularne.

Warzywa

Holendrzy jedzą dużo warzyw. Kalafior, brukselka, cykoria, por i szparagi to narodowe warzywa. Przeczytaj osobne artykuły o warzywach w Holandii: 10 najpopularniejszych warzyw, holenderski smak i Por.

Ryby

Ryb na targach rybnych w całym kraju jest w bród i asortyment bogaty. Najbardziej cenione ryby to:
Gebakken tong - smażona sola.
Gebakken kabeljauw - smażony dorsz.
Mosselen - na parze uduszone muszle morskie (mule, omułki) z przyprawami.
Garnalen - krewetki podawane najczęściej jako zakąska w różnych sałatkach.
Haring - śledź holenderski jest jednorocznym śledziem, w przeciwieństwie do polskiego i niemieckiego dwuletniego śledzia, dlatego jest mniejszy, delikatniejszy i nie jest tak mocno solony. Tradycyjnie jest jedzony z cebulką i w bardzo osobliwy sposób, trzymany za ogon i „wsuwany" jest do gardła.

Mule po holendersku

W zasadzie w takiej postaci omułki są przysmakiem od Pirenejów do Fryzji. Podduszone "na szybko" małże (mosselen - mule), są wspaniałym daniem dającym doznania smakowe nieporównywalne z niczym. No… może troszeczkę z maślakami.
Sztuka przyrządzania mosselen to bardzo krótki czas duszenia muszli pod przykrywką! Omułki dusimy w dużym płaskim garnku - łatwo je w połowie duszenie "przerzucić".

Na mocno gotujące się pół szklanki wody (ewentualnie z dodatkiem białego wina lub piwa) wrzucamy dobrze opłukane omułki i posypujemy warzywami (cebula, marchew i por - grubo pokrojone) i ewentualnie przyprawami (pietruszka, oregano, liść laurowy, pieprz, tymianek). Zamykamy pokrywkę i dusimy na pełnym ogniu. Po minucie lub dwóch potrząsamy garnkiem aby przerzucić muszle i po ok. trzech minutach gotowe do podania na stół. Najlepiej wyjadać omułki rękami z chrupiącą bagietką posmarowana własnej roboty masłem czosnkowym - pycha!

UWAGA! Gdy muszle się otworzą - są już gotowe. Muszle im dłużej gotowane - tym twardsze. Muszle podobnie jak ostrygi można jeść nawet surowe.
Do popicia wypada podać białe mozelskie wino (np. Riesling).

placuszki — Poffertjes z masłem i cukrem pudrem

Desery

Holendrzy przepadają za deserami. Po obiedzie musi być toetje czyli deser. Nie może być przyzwoitego obiadu bez deseru. Deser jest ukoronowaniem obiadu i często nawet jego najważniejszą częścią.

Obiad bez deseru to jak seks bez orgazmu

Deser nie musi być skomplikowany, od biedy może wystarczyć budyń (vla) lub słodka duszona gruszka - ale być musi!

Hangop - (dosłownie powieszone) to typowy mleczny deser a nazwa pochodzi z czasów gdy ludzie jeszcze sami robili twarożek z zsiadłego mleka, wieszając mleko w płótnie do odciągnięcia.
Haagse bluf - (dosłownie haski bluf) to prosty deser uwielbiany przez dzieci: bita słodka piana z białek z syropem owocowym.

Słodkie potrawy

Holendrzy uwielbiają słodkości i słodkie potrawy.
Pannenkoeken - naleśniki, najczęściej z syropem.
Poffertjes - typowo holenderskie mini-naleśniczki z cukrem pudrem. Można ich spróbować na rynku w Delft lub w wielu kramach na festynach.
Oliebollen - w Polsce pod różnymi nazwami, najczęściej jako świnki lub racuchy. W Holandii w różnych smakach, z owocami, rodzynkami, smażone na oleju. Obowiązkowe w wieczór sylwestrowy. Zobacz przepis na oliebollen >>>

Inne zimowe specjały to speculaas (rodzaj piernika), marcepan i chleb rodzynkowy z nadzieniem marcepanowym (krentenbrood met spijs)

Holenderskie dzieci jedzą chętnie kanapki z czekoladowym grysikiem (hagelslag) i masłem orzechowym (pindakaas). Typowo holenderskie są też cukierki drop, spekken, kaneelstokken, ciasto boterkoek i deser haagse bluf.

Kuchnia egzotyczna

Chińska i Indonezyjska kuchnia jest także... kuchnią holenderską.

Holendrzy od wieków, związanych z ich kolonialną przeszłością, znają różne egzotyczne potrawy i przyprawy. W kuchni holenderskiej króluje imbir, gałka muszkatołowa i goździki. Także sos sojowy i pikantne pieprze.

Dzisiaj oprócz tradycyjnego masła, sera i jajek Holendrzy jedzą indonezyjskie rendang i saté, surinamskie moksi meti, i chińskie bami. Kanapki smarują indonezyjskim sambalem a frytki polewają indonezyjskim sosem orzechowy.