Holenderski wkład w rewolucję AI

Obecny stan edukacji: nauczyciele wykorzystują sztuczną inteligencję do tworzenia zadań, uczniowie wykorzystują sztuczną inteligencję do ich realizacji.

Europejskie firmy przodujące w 2026 r. w mikroelektronice, nanotechnologi, sztucznej inteligencji i technologii systemów ICT

• ASML (Holandia): Światowy lider w systemach litografii EUV i High-NA EUV.
• NXP Semiconductors (Holandia): Specjalista od bezpiecznej łączności i systemów wbudowanych, szczególnie dla sektora motoryzacyjnego i IoT.
• ASM International (Holandia): Kluczowy gracz w nanotechnologii, specjalizujący się w technologii ALD (Atomic Layer Deposition), umożliwiającej osadzanie warstw materiału o grubości pojedynczych atomów.
• STMicroelectronics (Francja/Włochy): Pionier w dziedzinie czujników (LiDAR, MEMS) oraz półprzewodników dla sektora automotive.
• Infineon Technologies (Niemcy): Lider w dziedzinie elektroniki mocy (SiC – węglik krzemu) i bezpieczeństwa sprzętowego.
• Mistral AI (Francja): Najważniejszy europejski konkurent OpenAI.
• Aleph Alpha (Niemcy): Lider w dziedzinie AI dla sektora publicznego i regulowanego (finanse, medycyna).
• DeepL (Niemcy): Globalny lider w AI tłumaczeniowym.
• Helsing (Niemcy): Firma z sektora AI Defense, specjalizująca się w algorytmach przetwarzania danych z pól walki w czasie rzeczywistym.
• Siemens EDA (Niemcy): Część giganta Siemens, dostarczająca zaawansowane narzędzia do projektowania układów scalonych (Electronic Design Automation - EDA).
• SAP (Niemcy): Największy europejski producent oprogramowania biznesowego.
• Celonis (Niemcy): Światowy lider w Process Mining.
• Darktrace (Wielka Brytania): Pionier "Self-Learning AI" w cyberbezpieczeństwie.
• Imec (Belgia) jest niezależnym ośrodkiem badawczym przy uniwersytecie w Leuven (d. Lowanium), zajmującym się mikroelektroniką, nanotechnologią, sztuczną inteligencją, metodami projektowania i technologiami systemów ICT. Ten instytut, zatrudniający 6500 pracowników, ma być przyszłością Europy obok współpracującego z Imec ASML.

40 lat temu

W latach 80-tych XX wieku holenderski Philips był jeszcze światową potęgą elektroniczną rozwijającą także badania nad półprzewodnikami. W tym czasie też Philips był największym udziałowcem powstałej na Tajwanie w 1987 roku firmy TSMC.
TSMC (Taiwan Semiconductor Manufacturing Company) jest obecnie największą w świecie firmą produkującą układy scalone, w tym procesory. Bez procesorów TSMC nie byłoby takich potęg jak Nvidia, AMD, Apple i Samsung.

TSMC miał w 2020 r. globalną zdolność produkcyjną wynoszącą około 13 mln płytek (średnicy 30 cm) rocznie (stan na 2020 r.) i produkuje układy scalone dla klientów z węzłami procesowymi od 2 mikronów do 3 nanometrów. TSMC jako pierwszy wprowadził na rynek możliwości produkcyjne w technologii 7-nanometrowej i 5-nanometrowej, a także pierwszą, która wprowadziła na rynek technologię litografii w ekstremalnym ultrafiolecie (EUV) rodem z holenderskiego ASML.

Ångström

Procesory produkowane są w niezwykle zaawansowanych urządzeniach litograficznych. A te najbardziej zaawansowane pochodzą z holenderskiej firmy ASML (Advanced Semiconductor Materials Lithography). Litografia EUV (Litografia w ekstremalnym ultrafiolecie) to w tej chwili najbardziej zaawansowana technologia do tworzenia najmniejszych i najbardziej złożonych układów scalonych. ASML ma światowy monopol na rynku EUV, bez znaczących bezpośrednich konkurentów. W 2024 r. maszyny EUV tej firmy są w stanie wytrawiać wzory o wielkości zaledwie 5-7 nanometrów jednak w roku 2025 ASML pracuje na przyszłymi modelami EUV o precyzji jednego a nawet poniżej jednego nanometra mierzone już w angstromach.

• Grubość ludzkiego włosa wynosi około 100 mikrometrów to jest 100.000 nanometrów lub 1.000.000 angstromów.

Prawo Murphy’ego

ASML jest światowym liderem maszyn litograficznych które sprzedawane są producentom półprzewodników. Nie ma i długo nie będzie konkurenta dla ASML. Nikon, Canon, Chińczycy i Taiwan produkują także maszyny litograficzne ale znacznie mniej zaawansowane do produkcji znacznie prostszych półprzewodników. 

Według szacunków ASML Prawo Murphy’ego (które mówi, że moc obliczeniowa komputerów podwaja się co dwa lata), potwierdza się do tej pory i będzie miało zastosowanie w ich technologiach do co najmniej 2035 r. 

Ekstremalny Ultrafiolet (EUV) 

Widziałem wnętrze najnowszej maszyny litograficznej w ASML. To wygląda niewyobrażalnie skomplikowanie, a jak przy tym inżynier opowiadał mi (najprostszymi słowami dla laika) jak ona pracuje to poczułem się marnym robakiem, słuchając opowieść o lustrach, droplets, UV-armatach rzędu wielkości atomu - nie jest w stanie tego dobrze ogarnąć.

• Maszyna litograficzna EUV kosztuje w granicach 300-400 mln dolarów, plus rocznie 7 mln serwisowania. 

Obecnie ASML ma kilka filii w Europie i dwie filie w USA produkujące podzespoły do ich maszyn, ale aktualna sytuacja polityczna (2025), czyli odwracanie się USA od Europy, stawia pod znakiem zapytania czy AMSL nie wycofa się z amerykańskiego rynku.

Sztuczna inteligencja potrzebuje energii

ASML jest światu niezbędny do rozwoju ai. Ai potrzebuje półprzewodników zużywających jak najmniej energii. Sztuczna inteligencja (ai) odnosi się do zdolności systemów obliczeniowych do wykonywania zadań typowo kojarzonych z ludzką inteligencją, takich jak uczenie się, rozumowanie, rozwiązywanie problemów, percepcja i podejmowanie decyzji. W tej chwili ai rozwija się niezwykle szybko i już od kilku lat człowiek nie jest w stanie odróżnić czy rozmawia z człowiekiem czy z ChatGPT.

Ai zmieni nasz świat w ciągu 5 do 10 lat (2030-2035). Bazy danych ai będą już za 5 lat potrzebowały tyle energii ile w tej chwili produkuje cała nasza planeta. Dlatego trwa wyścig ASML o dalszą miniaturyzacje procesów litograficznych aby następne generację półprzewodników (czytaj procesorów) miały połączenia mniejsze niż nanometr. Im mniejsza struktura procesora tym mniej energii on zużywa. Faktycznie trwa wyścig o energię, potrzeba dużo elektrowni atomowych i innych źródeł, aby zaspokoić energetyczny głód sztucznej inteligencji.

• Ciekawostka: w roku 1984 Philips przeniósł swoją działalność w dziedzinie urządzeń do produkcji fotolitograficznych układów scalonych, tzw. wafli stepperów, do spółki joint venture z ASM International, z siedzibą w Veldhoven, pod nazwą ASML. 40 lat temu Philips nie widział dla siebie interesu w maszynach litograficznych. Na przestrzeni lat ASML stał się wiodącym na świecie producentem maszyn do produkcji układów scalonych kosztem konkurentów, takich jak Nikon i Canon. Obecnie (2024) aktywa Philipsa miały wartość 29 mld euro gdy tymczasem ASML 49 mld euro.

Nadchodzi rewolucja fachowców

W praktyce niemal wszyscy którzy pracują dzisiaj za ekranem komputera będą zbędni, ai wykona ich pracę nieskończenie szybciej i lepiej. Nowej pracy będą musiało szukać spora część pracowników np. wojska, służby zdrowia, księgowości, administracji czy finansów. Nawet w sferze kultury i sztuki ai odbierze chleb wielu kompozytorom, malarzom, pisarzom i poetom. Z drugiej strony, za 10 lat, stolarz który potrafi zbudować designerskie krzesło lub komodę będzie zarabiał więcej niż dyrektor Google. 

Dominacja Tajwanu

Światowym sercem półprzewodników jest Tajwan. Dlatego Tajwan jest tak strategicznie ważny dla Świata Zachodniego i dla świata w ogóle. 
Bez Tajwanu nie ma smartfonów, nie ma NVIDIA, stają komputery, satelity, samoloty i samochody. 

Inżynieria podpowiedzi czyli prompt engineering

Potężny ai może już dzisiaj więcej niż nam, przeciętnym ludziom się zdaje. Dzisiaj nie musimy już się uczyć programowania, pisania algorytmów, stawiania diagnozy lekarskiej i miliona innych zawodów. Jedyne co musimy się uczyć to wpisywania właściwych promtów, czyli optymalizacji, formułowania i dostosowywania pytań, poleceń lub sugestii dla modeli ai. Dobrze napisany promp w AI to przyszłość od której nie uciekniemy.

Przeczytaj także:

• Duma Holandii: ASML - producent maszyn fotolitograficznych
• Jak się robi procesory?
• Philips z Holandii tworzył światowe standardy
• Historia Philipsa z Eindhoven
• Trafione i nietrafione produkty Philipsa