rzeka nazwa miasto

Skąd pochodzą nazwy rzek?

Samo słowo "rzeka" ma rodowód stary jak świat, wywodzi się z praindoeuropejskiego pierwiastka *re- lub rei-, który oznaczał „poruszać się”, „biec” lub „płynąć”. 

Skąd pochodzą nazwy rzek? 

Zdumiewająco wiele rzek zawdzięcza swoje nazwy wariantom słowa „płynąca woda”. W całej Holandii przepływa wiele rzek i strumieni, których nazwy oznaczają po prostu „wodę”. Na przykład Drentse Aa (Aa = „woda”) lub Brede Aa (miasto Breda czyli "szeroka woda"), podobnie jak Dokkumer Ee, Sitebuorster Ie, Uitdammer Die, IJ i pojedyncza litera E, od której pochodzi nazwa Edam. Nazwa rzeki Aa występuje również w różnych zapisach w Danii, Niemczech, Belgii, północnej Francji i Szwajcarii.
W innych częściach Europy, na przykład rzeki Avon i Dunaj również są wariantami słowa „woda”. Nieco dalej nazwy rzek, takie jak Nil, Jordan, Tygrys, Ganges i Mekong, to zniekształcenia słów „woda”, „strumień” lub „rzeka”. Także Wisła pochodzi od germańskiego "weis" oznaczającego "płynąć", "topnieć". 

Ren i Moza były od prehistorii szlakami handlowymi, dlatego Rzymianie nadali im jednolite nazwy na ich całej długości aby ułatwić nawigację po rzekach płynących przez wiele krain. Jednak Ren - najważniejsza rzeka Holandii - wpływając z Niemiec do Holandii zmienia nazwę na Waal i dalej odnogi delty Renu mają liczne nazwy: Nederrijn, IJssel, Lek, Kromme Rijn i Oude Rijn.

Wiele nazw rzek unifikowano w czasach napoleońskich. Gdy dawniej rzeczka potrafiła mieć inną nazwę w każdym mieście/regionie, przez które przepływała, tak administratorzy i kartografowie XIX w. nadali jej jedną nazwę na całej długości. Mimo to trafiają się i dzisiaj rzeczki mające kilka nazw w różnych częściach ich biegu jak np. holenderskie Drentse Aa (pod Groningen) na pewnym jej odcinku nosi nazwy: Looner Diep, Taarlosche Diep, Zeegser Diep, Schipborger Diep i Oude Aa. 

Bród przez rzekę

Wiele miast we wczesnym średniowieczu powstawało w miejscach przeprawy przez rzekę, tam gdzie szlaki handlowe przecinały rzeki w płytszych miejscach, tzw. brodach (miejscach gdzie dawało się brodzić). Nie w każdym miejscu można było przejechać rzekę i mostów nie było. Gdzie brodów nie było powstawały promy do przeprawy. W takich miejscach nad rzeką powstawały gospody, zajazdy i inne "punkty obsługi podróżnych" i tam też kwitł handel. Z czasem miejsca te przekształcały się w place targowe. Wokół placu domy stawiali lokalni kupcy i do dziś to miejsce nazywa się rynkiem. Oczywiście to wszystko pod okiem lokalnego władcy feudalnego który musiał wydać zgodę na lokację, regulację prawną zwaną "prawami miejskimi" i określił pobór podatków. 

W języku angielskim ford oznacza bród, podobnie w niemieckim furt. stąd nazwy angielskich miejscowości jak Guildford, Oxford, Dartford, i Telford. Dla przykładu nazwa miejscowości Oxford (bród bydła) oznacza to samo, co w Holandii Coevorden, w Niemczech Ochsenfurt a nawet turecki Bosfor (Bosporus*): to nazwy przepraw, gdzie dało się przeprowadzić woły (oxen). Także w Niemczech mamy wiele miast z końcówką furt (Frankfurt, Erfurt) a w Holandii z końcówką voorde (bród - doorwaadbare plaats) oraz kończące się na drecht, dracht, trecht lub tricht, jak np. miasta Amersfoort, Coevorden, Lichtenvoorde, Steenvoorde, Maastricht. Pierwotnie rzymskie miasto Mastricht nosiło łacińską nazwę Mosa Trajectum czyli dosłownie bród na Mozie. Prawdopodobnie polskie nazwy Puławy, Bielawy, Żuławy -  mają podobne pochodzenie, gdzie słowo ława znaczyło kiedyś łęgi nadrzeczne lub miejsce brodu (przeprawy).

* Nazwa Bosfor (gr. Bósporos) ma fascynujące pochodzenie, które łączy starożytną geografię z grecką mitologią. W dosłownym tłumaczeniu oznacza ona „krowi bród” lub „przejście krowy”. 
Według greckiej mitologii, nazwa nawiązuje do mitu o Io, kapłance i kochance Zeusa: aby ukryć Io przed swoją zazdrosną żoną, Herą, Zeus zamienił dziewczynę w śnieżnobiałą jałówkę. Hera nie dała się oszukać i wysłała mściwego gza, który nieustannie kąsał Io, zmuszając ją do szaleńczej ucieczki przez świat. Podczas swojej tułaczki Io (w postaci krowy) miała przepłynąć wpław cieśninę oddzielającą Europę od Azji. Na pamiątkę tego wydarzenia miejsce to nazwano Bosporos.

Przeczytaj także: